Skoro Białoruś jest błękitnooka, to blog nie może być czarno-biały. Białoruski dziennik Michała Potockiego.
Blog > Komentarze do wpisu

Talary i ruble

1000 rubliBiałoruski rubel obchodzi w maju 21. urodziny. Waluta to słaba, niestabilna, z niewygodnymi w użyciu banknotami. Mało kto jednak wie, że niewiele brakowało, by Białorusini zamiast rublami płacili dziś... talarami i groszami.

W 1990 roku z inicjatywą zastąpienia sowieckich rubli białoruską walutą narodową wystąpili deputowani Białoruskiego Frontu Ludowego (BNF), jedynej istniejącej wówczas opozycji. BNF miał jedynie 8 proc. mandatów, ale dzięki sile przekonywania, energii i umiejętnej grze na strachach nomenklatury udało mu się przeforsować wiele kluczowych zmian, jak uchwalenie deklaracji niepodległości, wprowadzenie języka białoruskiego jako jedynego urzędowego, przywrócenie biało-czerwono-białej flagi czy Pogoni jako godła czy w końcu powołanie własnej armii.

Po wielu miesiącach starań beenefowcy przełamali opór komunistycznego betonu, który uświadomił sobie, że w przeciwnym razie kraj będzie zdany na łaskę hiperinflacji importowanej z Rosji. Wspomina ówczesny lider BNF Zianon Paźniak (Zianon Paźniak, Deputaty niezależnaści (zamiest pradmowy), [w:] Siarhiej Nawumczyk, Zianon Paźniak, Deputaty niezależnaści. 20 hod niezależnaści Biełarusi 25 żniunia 1991 – 25 żniunia 2011, Biełaruskija Wiedamaści – Tawarystwa Biełaruskaj Kultury u Letuwie, Ńju-Jork–Wilnia–Warszawa 2010):

Jeszcze w 90. roku przygotowałem wielki materiał o historii i znaczeniu talara jako białoruskiej jednostki płatniczej. Materiał został położony na stole premiera W.(iaczasłaua, przedstawiciela twardogłowych – red.) Kiebicza i wydrukowany w trzech gazetach. Kiebicz okazał wówczas pełne poparcie talarowi i konieczności posiadania własnej waluty. To bezwarunkowe poparcie trochę mnie zaskoczyło, tym niemniej uzgodniliśmy, że przygotuję projekt talarów.

W ścisłej tajemnicy umówiłem się z naszym frontowym artystą Lawonem Bartłauem (...). Wkrótce szkice były gotowe (...). Frontowy artysta Lawon Tałbuzin przygotował metalowe grosze. Teczkę ze szkicami talarów i innymi materiałami przekazałem osobiście Kiebiczowi.

Jego entuzjazm okazał się jednak powierzchowny. Białoruskie pieniądze wydrukowano na Zachodzie i zawieziono do Banku Narodowego w 1993 roku. Ale obronić ich nie zdołaliśmy (...). Talar przekraczał pojęcie sowieckiego deputowanego i rządzącego. Wydrukowali i przywieźli ruble (...). Ta tymczasowa waluta przetrwała do dziś.

Wydawało się, że szkice talarów i groszy zaginęły. Dopiero rok temu odnalazła je (no dobra, wystarczyło zgłosić się do jednego z ich autorów) i opublikowała Komsomolskaja Prawda w Biełorussii. Tutaj można zobaczyć monety: 50 groszy i 5 talarów. Tutaj są 3 talary z poetą Janką Kupałą, a tutaj – 500 talarów z XI-wiecznym księciem połockim i kijowskim Wsiesławem Czarodziejem. Trochę inną wersję wydarzeń przedstawia w rozmowie z Radyjem Swaboda ówczesny szef banku centralnego Stanisłau Bahdankiewicz:

Nikt żadnego talara nie drukował. Był wydrukowany rubel białoruski, ale nie został wpuszczony do obrotu (...). Rząd Kiebicza wydzielił na to środki, jakieś 18 mln – 20 mln dolarów. Pieniądze przywieźli, ale reformy nie mogli zrobić, bo inflacja była zbyt wysoka. Z tego, co wiem, one do tej pory gdzieś leżą, niepocięte.

Niezależnie od tego, czy talary zostały wydrukowane, czy nie (a pewnie nie zostały, inaczej byłyby jakieś zdjęcia), do obiegu nie weszły. Zamiast nich początkowo obowiązywały kupony drukowane na papierze kupowanym w Moskwie w barterze w zamian za ser, konserwy i masło, a po nich tzw. zajczyki, pieniądze tymczasowe z wizerunkami zwierząt (zając był na jednorublówce, stąd potoczna nazwa waluty, na innych były zaś m.in. żubry, rysie, wiewiórki i wilki). Obrazki zwierzyny pochodziły... z wydanej w 1957 roku książki Zwieri i pticy naszej strany.

Poszedłem do najbliższej biblioteki, wziąłem dziecięcą encyklopedię i skserowałem z niej zająca, który mi się spodobał. Narysowałem na odwrocie odręcznie Pogoń i krzyż z pasów słuckich. Podpisałem: jeden rubel.

– wspominał na łamach Komsomołki Siarhiej Słabczanka, ówczesny szef Dziarżznaku, wytwórni papierów wartościowych. Zajączki nie miały szczęścia; przez całe lata 90. trapiła je hiperinflacja, rekordowa w 1993, pierwszym roku cyrkulacji, gdy osiągnęła 1997 proc.

1 rubel

Dlatego w 2000 roku przeprowadzono denominację, skreślając trzy zera. Niestety, obecnie obowiązujące banknoty, z wizerunkami miast Białorusi, są strasznie nieporęczne. Wszystkie – od 50 rubli z Brześciem przez 100 tys. rubli z Nieświeżem (poniżej banknot ze szkicem tamtejszego zamku książąt Radziwiłłów według Napaleona Ordy) do 200 tys. rubli z Mohylewem – mają długość 150 mm. Ich szerokość waha się nieznacznie, od 69 do 74 mm. Wszystko to powoduje, że wystarczy kupić gazetę albo żeton na metro, by zostać z pliczkiem papieru w garści, w którym łatwo się pogubić.

100 tys. rubli

Monet bowiem w użyciu nie ma; emitowane są jedynie edycje okolicznościowe, zazwyczaj zresztą bardzo udane. Jedna z nich, srebrno-złota 1000-rublówka z krzyżem XII-wiecznej księżnej św. Eufrozyny Połockiej (na zdjęciu tytułowym tego wpisu), zdobyła tytuł monety roku 2009 Krause Publications, wydawcy Standard Catalog of World Coins. Tutaj, na stronie tygodnika Nasza Niwa, można zobaczyć galerię z najładniejszymi monetami.

Od czasu do czasu władze przebąkują o możliwości kolejnej denominacji i wprowadzenia normalnego systemu, z monetami i banknotami. Póki co rubel białoruski należy bowiem do walut o najmniejszej wartości nominalnej. Zgodnie z aktualnym kursem NBP za jedną złotówkę trzeba zapłacić 2688 rubli. Tylko pięć innych walut na świecie wygląda pod tym względem słabiej. Najpierw trzeba jednak zwalczyć inflację. W ubiegłym roku wyniosła ona 21,8 proc., a w 2011 roku Białorusini odczuli w swoich portfelach skutki nawet 109-proc. wzrostu cen.

Fot. Moneta 1000 rubli: Nacyjanalny Bank Respubliki Biełaruś; 1 rubel: Nacyjanalny Bank Respubliki Biełaruś, Wikimedia Commons; 100 tys. rubli: Óðinn, Wikimedia Commons, PD-BY-exempt.

niedziela, 26 maja 2013, mpotocki
© by Michał Potocki. Białoruś Błękitnooka | Міхал Патоцкі. Беларусь Сінявокая | Михал Потоцкий. Беларусь синеокая | Michał Potocki. Blue-Eyed Belarus | Michał Potocki. Blauäugige Belarus | Міхал Потоцький. Білорусь синьоока 2013

ZOSTAŃ FANEM NA FACEBOOKU

Polecane wpisy

Flag Counter Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...