Skoro Białoruś jest błękitnooka, to blog nie może być czarno-biały. Białoruski dziennik Michała Potockiego.
Blog > Komentarze do wpisu

Wszystkie hymny Białorusi

PogońDzisiaj wpis inny niż zwykle. Opowiem o białoruskich hymnach – zarówno tych oficjalnych, jak i nieoficjalnych, które na przestrzeni lat śpiewano za Bugiem. Pieśni wyrażają wartości wyznawane przez władze w poszczególnych epokach historycznych; dlatego ich poznanie pomaga zrozumieć postawy Białorusinów.

Od samego początku daje o sobie znać nasza wspólna historia. Hymnem Wielkiego Księstwa Litewskiego była przecież Baharodzica, śpiewana choćby pod Grunwaldem także przez rycerzy Witolda, tyle że po starobiałorusku. Najstarszy zapis tekstu pochodzi z 1407 roku. Niektórzy historycy wywodzą tę pieśń z Połocka – Bogurodzica była bowiem herbem Księstwa Połockiego już w połowie XIII wieku. Tutaj w wersji fenomenalnej grupy Stary Olsa, grającej stare pieśni na instrumentach z epoki. Poniżej tekst wykonywany przez muzyków, właśnie w wersji białoruskiej, dla porównania.


Baharodzica, Dziawica
Boham sławiona, Maryja
U twajho syna, Haspadzina
Maci zwalona, Maryja
Zyczy nam i adpuści nam
I dziela Chryściciela, Bożyca
Słysz hałasy, czaławieczy myśli pouń
I malitwy tabie uznosim
I dać rady ciabie ż prosim
Daj na świecie zbożny pabyt
Pa żywocie daj rajski byt
Baharodzica, Dziawica
Boham sławiona, Maryja

Jednym z hymnów białoruskiego odrodzenia narodowego stała się Pahonia (Pogoń, godło WKL, na zdjęciu u góry jako poprzednie godło Białorusi). Słowa napisał w 1916 roku słynny poeta Maksim Bahdanowicz. Muzykę – Mikoła Kulikowicz. Wykonanie: chór Wunija. Tłumaczę tylko mniej podobne słowa.


Tolki (jak tylko) u sercy trywożnym paczuju
Za krainu radzimuju żach (strach o ojczyznę),
Uspomniu (wspomnę) Wostruju Bramu światuju
I wajakau (rycerzy) na hroznych (groźnych) kaniach.

U biełaj pienie pranosiacca (niosą się) koni,
Rwucca, mknucca i ciażka chryplać (chrypią),
Staradauniaj Litouskaj Pahoni
Nie raźbić, nie spynić, nie strymać (nie da się rozbić, za- ani powstrzymać).

U biaźmiernuju dal wy lacicie (w bezgraniczną dal lecicie),
A za wami, prad wami – hady (lata).
Wy za kim u pahoniu śpiaszycie?
Dzie szlachi waszy jduć i kudy (dokąd wiodą wasze drogi)?

Mo jany (może one), Biełaruś, paniaślisia (poniosły)
Za twaimi dziaćmi uzdahon (w pogoń),
Szto zabyli (zapomnieli) ciabie, adraklisia (wyrzekli się),
Pradali i addali u pałon (oddali w niewolę)?

Bicie (bijcie) u sercy ich, bicie miaczami,
Nie dawajcie czużyncami (obcymi) być!
Chaj paczujuć, jak serca naczami (nocami)
Ab radzimaj staroncy balić (tęskni za rodzinnymi stronami).

Maci rodnaja (matko rodzona), Maci-kraina!
Nie uściszycca (nie wyciszy się) hetaki (taki) bol…
Ty prabacz, Ty prymi (przyjmij) swajho syna,
Za Ciabie jamu umierci dazwol...!

Usio latuć i latuć (ciągle lecą) tyja koni,
Srebnaj zbrujaj daloka hrymiać (zgrzytają)…
Staradauniaj Litouskaj Pahoni
Nie raźbić, nie spynić, nie strymać.

W marcu 1918 roku proklamowano Białoruską Republikę Ludową, do której odwołuje się dziś tamtejsza prawica. Państwo było efemerydą, ale jego tradycja okazała się zaskakująco żywa. Do tej pory w Kanadzie istnieje jego rząd na uchodźstwie, na czele z przewodniczącą Rady BRL Iwonką Surwiłłą. Za hymn BRL jest dziś uznawana pieśń My wyjdziem szczylnymi radami (Wyjdziemy zwartymi szeregami), choć powstała ona dopiero w 1919 roku. Słowa napisał Makar Kraucou, muzykę – Uładzimier Terauski. Hymn zdobył popularność w czasie antybolszewickiego powstania słuckiego 1920 roku. To moja ulubiona białoruska pieśń patriotyczna. Poniżej w wykonaniu Walżyny Ciareszczanki.


My wyjdziem szczylnymi radami (zwartymi szeregami)
Na wolny, rodny (ojczysty) swoj prastor (przestrzeń),
Chaj (niech) prauda wieczna budzie z nami,
A hwałtu my damo adpor (odpór)!

Niachaj żywie mahutny (mocarny), śmieły
Nasz biełaruski wolny duch!
Sztandar nasz bieł-czyrwona-bieły
Pakryj saboj narodny ruch.

Na boj! Za szczaście i za wolu (wolność)
Narodu słaunaha swajho!
Braty, ciarpieli my dawoli (dość)…
Na boj! Usie da adnaho (wszyscy co do jednego)!

Imia i siłu biełarusa
Niachaj paczuje j ubaczyć (zobaczy) toj,
Chto śmieje nam niaści prymusy (nieść przymus)
I pierszy wyklicza (wezwie) na boj.

Braty, da szczaścia my padchodzim:
Chaj hrom (grom) hrymić (grzmi) jaszcze macniej!
U krywawych mukach (krwawych mękach) my narodzim
Żyćcio Baćkouszczyny (ojczyzny) swajoj!

Równolegle w środowiskach patriotycznych bywa też śpiewana pieśń Mahutny Boża (potężny Boże), o randze i przekazie porównywalnych do naszej Boże, coś Polskę. Napisana w 1943 roku przez Natallę Arsieńniewą, muzykę skomponował po kilku latach Mikoła Rawienski. Obecnie hymnem tym kończą się nabożeństwa w emigracyjnych cerkwiach białoruskich. Posłuchajmy chóru i orkiestry Hrodzienskaja Kapełła:


Mahutny (potężny) Boża! Uładar suświetau (władco wszechświata)!
Wialikich soncau (słońc) i serc małych!
Nad Biełarusiaj, cichaj i wietłaj (grzeczną),
Rassyp pramieńnie swaje chwały.

Daj spor (powodzenie) u pracy, sztodzionnaj (codziennej), szeraj,
Na łustu (bochenek) chleba, na rodny kraj,
Pawahu (szacunek), siłu i wielicz wiery
U naszu praudu, u pryszłaść daj!

Daj uradliwaść żytniowym niwam (urodzaj łanom żyta),
Uczynkam naszym paszli umałot (sens: pomóż spełniać dobre uczynki)!
Zrabi mahutnaj (potężną), zrabi szczaśliwaj
Krainu naszu i nasz narod!

W czasach sowieckich hymnem była początkowo (do 1944 roku) Międzynarodówka. Białoruską wersję o tytule Internacyjanał ułożył słynny poeta Janka Kupała. Niestety nie udało mi się znaleźć wersji białoruskojęzycznej. Wrzucam więc sam tekst pierwszej zwrotki i refrenu. Bez tłumaczeń, bo polska wersja jest znana, a jak ktoś nie zna, może zapytać w SLD, niedawno ją śpiewali ;).

Ustańcie, paryi planety,
Achwiary hoładu i zła!
Kipić, imknuczysia da mety,
Nasz rozum, prahny da światła!
Świet hwałtu, ździekau my razburym,
Uszczent razburym, a na im
Świet szczaścia i dabra zbudujem:
Chto byu niczym, toj stanie usim!

Baraćby z kapitałam
Boj aposzni idzie.
Internacyjanałam
Jadnajsia, rod ludziej!

Po 1944 roku przez dekadę trwały prace nad nowym hymnem Białoruskiej SRR. Wreszcie w 1955 roku Rada Najwyższa zatwierdziła zwycięzcę. Został nim wiersz Michasia Klimkowicza My, biełarusy do muzyki Nieściera Sakałouskiego. W PRL sojusz z Moskwą i kierowniczą rolę partii wpisano do konstytucji, na Białorusi wrzucono to do hymnu...


My, biełarusy, z bratniaju Ruśsiu
Razam szukali k szczaściu daroh (dróg).
U bitwach za wolu (wolność), u bitwach za dolu
Ź joj zdabyli my ściah pieramoh (sztandar zwycięski)!

Nas abjadnała Lenina imia,
Partyja k szczaściu wiadzie nas u pachod.
Partyi sława! Sława Radzimie (ojczyźnie)!
Sława tabie, biełaruski (w dalszej części hymnu: nasz swabodny, a potem też: nasz sawiecki) narod!

Siły hartuje lud Biełarusi
U bratnim sajuzie, u mużnaj siamji (mężnej rodzinie)
Wieczna my budziem, wolnyja ludzi,
Żyć na szczaśliwaj, wolnaj ziamli!

Drużba narodau – siła narodau (przyjaźń jest siłą),
K szczaściu pracounych (pracujących) sonieczny szlach (słoneczna droga).
Horda ż uźwisia u świetłyja wysi (dumnie podnieś się na jasną wysokość)
Ściah (flago) kamunizmu – radaści ściah!

Aż ciarki po plecach przechodzą, nie? W 1991 roku po odzyskaniu niepodległości słowa usunięto, a hymn stał się instrumentalny. Prawicowa opozycja proponowała zastąpienie go np. pieśnią Mahutny Boża, ale została zignorowana (choć udało jej się przeforsować zmianę flagi i godła). W 2002 roku władze rozpisały konkurs na nowy hymn. Komisja pod przewodnictwem wicepremiera Uładzimiera Drażyna (dziś ambasador na strategicznej placówce w Wilnie) wybrała pięć projektów.

Zwyciężył stary-nowy hymn BSRR, choć Ruś, Lenin i partia zostały z niego usunięte. Słowa przerobił Uładzimier Karyzna. Pieśń została wybrana w drodze... telefonicznego głosowania telewidzów i radiosłuchaczy. Oto wersja hymnu, którą państwowa telewizja codziennie kończy nadawanie programu. Oficjalny teledysk, można by powiedzieć :).


My, biełarusy – mirnyja (pokojowi) ludzi,
Sercam addanyja rodnaj ziamli,
Szczyra siabrujem (przyjaźnimy się), siły hartujem
My u pracawitaj, wolnaj siamji (rodzinie).

Słausia (bądź pochwalone), ziamli naszaj świetłaje (jasne) imia,
Słausia, narodau braterski sajuz (związek)!
Nasza lubimaja maci-Radzima (ukochana matka-ojczyzna),
Wieczna żywi i kwitniej, Biełaruś!

Razam z bratami mużna (mężnie) wiakami
My baranili rodny paroh (broniliśmy rodzinny próg),
U bitwach za wolu (wolność), bitwach za dolu
Swoj zdabywali ściah pieramoh (zwycięski sztandar)!

Drużba narodau – siła narodau –
Nasz zapawietny (pielęgnowana), sonieczny szlach (słoneczna droga).
Horda ż uźwisia u jasnyja wysi (dumnie podnieś się na jasną wysokość),
Ściah pieramożny (zwycięska flago) – radaści ściah!

W kwietniu tego roku na stronie internetowej tygodnika Nasza Niwa zadano czytelnikom pytanie, jaki powinien być białoruski hymn. Zagłosowało prawie 4 tys. ludzi. 25 proc. wybrało Mahutny Boża, drugie miejsce zajęła relatywnie nowa pieśń Żywie Biełaruś (19 proc.), 16 proc. poparło My wyjdziem szczylnymi radami, a 15 proc. najbardziej podoba się Pahonia. Za utrzymaniem obecnego hymnu opowiedziało się jedynie 4 proc. czytelników opozycyjnego pisma.

Fot. Wikimedia Commons (PD).

piątek, 21 czerwca 2013, mpotocki
© by Michał Potocki. Białoruś Błękitnooka | Міхал Патоцкі. Беларусь Сінявокая | Михал Потоцкий. Беларусь синеокая | Michał Potocki. Blue-Eyed Belarus | Michał Potocki. Blauäugige Belarus | Міхал Потоцький. Білорусь синьоока 2013

ZOSTAŃ FANEM NA FACEBOOKU

Polecane wpisy

Komentarze
anuszka_ha3.agh.edu.pl
2013/08/20 20:27:59
Bardzo ciekawy blog!
Kiedyś pisałam bloga o Białorusi, ale z punktu widzenia laika odkrywającego ten kraj.
Jeśli chodzi o Bogurodzicę, to polecam te notki - o hipotezach ruskiego pochodzenia tej pieśni, dość zaskakujących dla polskiego czytelnika:

odkryjmybialorus.blox.pl/2006/07/Bogurodzica-tez-nie-nasza.html

odkryjmybialorus.blox.pl/2006/07/Polskie-badania-nad-wschodnim-pochodzeniem.html
-
Gość: , 89.174.73.*
2016/01/22 13:42:21
Jak usunąć to okienko z flagami,żeby spokojnie przeczytać ? Chciałabym innym udostepnić !
Flag Counter Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...