Skoro Białoruś jest błękitnooka, to blog nie może być czarno-biały. Białoruski dziennik Michała Potockiego.
Blog > Komentarze do wpisu

Czego uczy nas Giedymin

GiedyminKontynuujemy rozważania o Wielkim Księstwie Litewskim. W poprzednim wpisie pisałem o jego prapoczątkach. Dzisiaj poświęcę kilka akapitów źródłom jego potęgi w czasach rządzącego w latach 1316–1341 wielkiego księcia Giedymina (biał. Hiedymin, lit. Gediminas), dziadka naszego Władysława Jagiełły (biał. Jahajła, lit. Jogaila).

Gdy obejmował rządy po swoim (chyba) bracie Witenesie (biał. Wicień, lit. Vytenis), do państwa należały ziemie o powierzchni jakichś 90 tys. km kw. Gdy umierał, panował nad terytorium trzyipółkrotnie większym. Giedymin nie czytał Henry'ego Kissingera, nie znał zasad prowadzenia polityki Charles'a-Maurice'a de Talleyranda, nie wpadł mu w ręce również Książę Niccoli Machiavellego. Zresztą nie umiał nawet pisać, listy w jego imieniu czasem pisali zaprzyjaźnieni mieszczanie z niemieckiej Rygi. A mimo to prowadził politykę, z której i dziś wiele można się nauczyć.

Przede wszystkim XIV-wieczny władca wiedział, że rządząc krajem położonym na równinie nie można sobie pozwolić na wojnę na dwa fronty. Jednocześnie zaś starał otoczyć swój kraj przyjaznym buforem, synów i córki wydając za okolicznych władców (Płock i Witebsk, Polska i Moskwa...). Wiedział zarazem, że w polityce nie ma przyjaciół, są jedynie interesy. Starał się trzymać blisko książąt mazowieckich, widząc w nich przeciwwagę dla najpoważniejszego zagrożenia w postaci Państwa Krzyżackiego, co nie przeszkodziło mu od czasu do czasu wyprawić się na Mazowsze w poszukiwaniu łupów.

Syna Lubarta (Lubart / Liubartas) ożenił z córką księcia halicko-włodzimierskiego, ale gdy państwo to popadło w tarapaty, nie wahał się dokonać jego rozbioru (ostatecznie zakończonego osiem lat po jego śmierci). To wówczas Litwa zajęła Podlasie i Wołyń, zaś w skład Polski weszły ziemia halicka i Chełmszczyzna. Nawet z Krzyżakami zdarzało mu się zawierać taktyczne sojusze.

Giedymin doskonale zdawał sobie przy okazji sprawę z tego, że rządząc państwem dwuetnosowym (narodów jeszcze wtedy nie było) i dwureligijnym (pogańscy Bałtowie i chrześcijańscy Słowianie), musi zachowywać równowagę między dwoma siłami. Sam, w przeciwieństwie do wielkiego poprzednika Mendoga (Mindouh / Mindaugas), był poganinem, ale chętnie fundował kościoły. Oficjalne dokumenty były potwierdzane na dwa sposoby.

Alaksandar Kraucewicz (Historyja Wialikaha Kniastwa Litouskaha. Ad paczatku haspadarstwa da karaleustwa Litwy i Rusi 1248–1341 h., Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Harodnia-Urocłau 2013) cytuje wyimek z umowy handlowej podpisanej w 1338 roku z Zakonem Inflanckim (filią Zakonu Krzyżackiego). Połock i Witebsk byli wówczas miastami zależnymi od Litwy, choć ze znacznym zakresem autonomii:

Pokój niniejszy został zawarty (...) za zgodą króla Litwy i jego dzieci i wszystkich jego bojarów, którzy własne obrzędy nad nim odprawili, i za zgodą biskupa Połocka, króla i miasta Połocka, i króla Witebska, i miasta Witebska, którzy wszyscy nad wspomnianym wyżej pokojem całowali krzyż.

Wiedział przy tym, że jego pogańska wiara jest dla Krzyżaków pretekstem do kontynuowania walki z Litwą. Dlatego najpierw obiecał papieżowi przyjęcie katolicyzmu, mając pod bokiem prawosławnych w znacznej części bojarów, po czym – gdy przybyli do niego wysłannicy Rzymu – wyparł się obietnicy, zwalając winę na pomyłkę tłumacza. Próbował, choć bez większego powodzenia, ściągnąć do kraju kolonistów, kupców i rzemieślników, z miast niemieckiej Hanzy.

Ostrze ekspansji skierował zaś na Wschód. O jej szczegółach mało wiadomo. Tak jak obecnie ówcześni dziennikarze (zwani kronikarzami) woleli pisać o wojnach, a znaczną część ziem Giedymin przyłączał w sposób pokojowy. Pod koniec jego panowania do WKL należało praktycznie całe terytorium obecnej Białorusi, poza jej południowo-wschodnim krańcem (okolice Mohylewa czy Mozyrza). Tutaj można zobaczyć, jak rosło terytorium wielkiego księstwa za czasów panowania Giedymina i jego syna Olgierda (Alhierd / Algirdas).

Fot. Maria Kałamajska-Saeed, Genealogia przez obrazy. Barokowa ikonografia rodu Sapiehów na tle staropolskich galerii portretowych, Warszawa 2006, Wikimedia Commons (PD).

poniedziałek, 26 sierpnia 2013, mpotocki
Tagi: Litwa Giedymin
© by Michał Potocki. Białoruś Błękitnooka | Міхал Патоцкі. Беларусь Сінявокая | Михал Потоцкий. Беларусь синеокая | Michał Potocki. Blue-Eyed Belarus | Michał Potocki. Blauäugige Belarus | Міхал Потоцький. Білорусь синьоока 2013

ZOSTAŃ FANEM NA FACEBOOKU

Polecane wpisy

Flag Counter Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...